Omówienia utworów

Śmierć Don Juana, akcja sceniczna w jednym akcie; 1959-61

Śmierć Don Juana

Śmierć Don Juana. Bogusław Szynalski, Krystyna Tyburowska, Monika Swarowska, Dariusz Siatkowski, Ewa Kolasińska, Małgorzata Hajewska-Krzysztofik, Orkiestra i Chór Opery Krakowskiej, dyr. Ewa Michnik, 1992.

Śmierć Don JuanaI nagrodaPrawykonanie Śmierci Don JuanaPo wykonaniu Śmierci Don Juana

Palester już w latach wojny myślał o skomponowaniu opery. Zaawansowana praca nad Żywymi kamieniami według powieści Berenta została przerwana około 1944 roku. Zachowały się jedynie nieliczne fragmenty tego dzieła. Po latach myśli kompozytora ponownie zaczęły krążyć wokół koncepcji stworzenia dzieła scenicznego. Po długich poszukiwaniach Palester wybrał poemat Miguel Mañara Oskara Miłosza podejmujący bliski kompozytorowi temat Don Juana.

Śmierć Don Juana nie jest typową operą, jest raczej wielkim misterium sytuującym się pomiędzy operą a oratorium. Palester nadał swojemu dziełu miano "akcji muzycznej". Składa się ona z siedmiu scen przedzielonych dwoma interludiami i dwoma parabazami. Palester opracował w bardzo indywidualny sposób tekst Miłosza, zmieniając kolejność poszczególnych scen i ostatecznie wymowę zakończenia dzieła.

Pod względem muzycznym stanowi Śmierć Don Juana rodzaj syntezy używanych przez Palestra środków i form. Kompozytor używa tu techniki dodekafonicznej. Seria jest traktowana symbolicznie - jej metamorfozy odzwierciedlają przemiany głównego bohatera. Kompozytor używa rożnych rodzajów traktowania głosu, od tradycyjnego śpiewu poprzez Sprechgesang w partii Don Juana po recytację w partii Nieznajomego. Wyjątkowymi walorami ekspresyjnymi odznacza się też melodyka w której najsilniej ujawnia się pierwiastek operowy. Bliższa analiza dzieła wskazuje również na rozmaite użycie tradycyjnej symboliki muzycznej.

Monumentalne dzieło Palestra przyniosło mu spektakularny sukces. Partytura Śmierci Don Juana wysłana na konkurs włoskiej sekcji Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki Współczesnej w Rzymie otrzymała w 1962 roku pierwszą nagrodę. Był to wielki sukces odizolowanego od ojczyzny, podążającego własną drogą kompozytora. Niestety, planowane prawykonanie sceniczne dzieła, które gwarantowała nagroda MTMW nie doszło do skutku wskutek kłopotów organizacyjnych teatru w Bergamo. W rezultacie prapremiera estradowa dzieła odbyła się w Brukseli 6 marca 1965 roku. Utwór odniósł duży sukces. Krytyk belgijski Jacques Stehman napisał w relacji z tego wykonania: "Mistrzostwo Palestra - który jest jednym z najwybitniejszych muzyków swego pokolenia - ujawnia się szczególnie w partyturze orkiestrowej. Obfituje ona w niezwykłe pomysły instrumentacyjne, wstrząsające efekty dramatyczne i różnorodność kolorytu w brzmieniu, mimo że jest pisana w stylu serialnym."

W wersji scenicznej dzieło Palestra zostało wykonane dopiero po śmierci kompozytora. 29 września 1991 wykonał je zespół Opery Krakowskiej pod dyrekcją Ewy Michnik w niezwykłej scenerii kopalni soli w Wieliczce.

Wspomnienie Romana Palestra o "Śmierci Don Juana"